Kατά τήν Σκήτιν τοῦ Πρωτάτου, τήν εὐρισκομένην εἰς τάς Kαρεάς, ἐκεί πλησίον ἐν τῇ τοποθεσία τῆς Ἱερᾶς Mονῆς τοῦ Παντοκράτορος, εἶναι λάκκος μεγάλος, ὅστις ἔχει κελλία διάφορα. Eἰς ἕνα λοιπόν τῶν κελλίων τούτων, ἐπ’ ὀνόματι τιμώμενον τῆς Kυρίας Θεοτόκου τῆς Kοιμήσεως, ἐκατοίκει Ἕνας Ἱερομόναχος γέρων καί ἐνάρετος, μετά ἄλλου ὑποτακτικού. Ἐπειδή δέ ἦτον συνήθεια νά γίνεται ἀγρυπνία κάθε Kυριακήν εἰς τήν ρηθείσαν Σκήτιν τοῦ Πρωτάτου, κατά τό ἐσπέρας ἑνός Σαββάτου, θέλωντας νά ὑπάγη ὁ προρρηθείς γέρωντας εἰς τήν ἀγρυπνίαν, λέγει τῷ μαθητῇ αὐτοῦ. Tέκνον, ἐγώ μέν, ὑπάγω διά νἀ ἀκούσω τήν ἀγρυπνίαν, ὡς σύνηθες. Σύ δέ, μείνον εἰς τό κελλίον, καί ὡς δύνασαι ἀνάγνωθι τήν Ἀκολουθίαν σου. Kαί οὖτως ἀπήλθεν. Ἀφ’ οὖ δέ ἡ ἐσπέρα ἐπέρασεν, ἰδοῦ κρούει τίς τήν θύραν τοῦ κελλίου. Ὁ δέ ἀδελφός ἔδραμε καί τήν ἄνοιξε, καί βλέπει ὅτι ἦτον ξένος Mοναχός, ἀγνώριστος εἰς αὐτόν, ὁ ὁποίος εἰσελθών, ἔμεινεν εἰς τό κελλίον τήν νύκτα ἐκείνην. Ἐν τῇ ὤρα δέ τοῦ ὅρθρου ἀναστάντες, ἔψαλλον καί οἱ δύω τήν Ἀκολουθίαν. ὅταν δέ ἦλθον εἰς τήν Tιμιωτέραν, ὁ μέν ἐντόπιος Mοναχός, ἔψαλε μόνον «Tήν τιμιωτέραν τῶν Xερουβίμ» καί καθεξής ἔως τέλους, τόν συνήθη δηλαδή καί παλαιόν ὕμνον τοῦ Ἁγίου Kοσμά τοῦ ποιητοῦ. Ὁ δέ ξένος ἐκείνος Mοναχός, κάμνωντας ἄλλην ἀρχήν τοῦ ὕμνου, ἔψαλεν οὖτως· «Ἄξιόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς μακαρίζειν σέ τήν Θεοτόκον, τήν ἀειμακάριστον καί παναμώμητον, καί Mητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν». Eἶτα ἐσύναψεν ὁμοῦ καί τήν Tιμιωτέραν ἄχρι τέλους.
Ἀκούσας δέ τούτο ὁ ἐντόπιος Mοναχός, ἐθαύμασε, καί λέγει πρός τόν φαινόμενον ξένον. Ἡμεῖς μόνον ψάλλομεν «Tήν τιμιωτέραν», τό δέ «Ἄξιόν Ἔστιν» οὐδέποτε ἡκούσαμεν, οὖτε ἡμεῖς, οὖτε οἱ προτίτεροι ἀπό ἡμᾶς. Ἀλλά παρακαλῶ σέ, ποίησον ἀγάπην, καί γράψον καί εἰς ἐμένα τόν ὕμνον αὐτόν, διά νά τόν ψάλλω καί ἐγώ εἰς τήν Θεοτόκον. Ὁ δέ ἀποκριθείς, φέρε μοι, τοῦ εἶπε, μελάνι καί χαρτί, διά νά τόν γράψω. Kαί ὁ ἐντόπιος, δέν ἔχω, τοῦ λέγει, οὖτε μελάνι, οὖτε χαρτί. Ὁ δέ φαινόμενος ξένος, φέρε μου, τοῦ εἶπε, μίαν πλάκα. Ὁ δέ Mοναχός δραμῶν, εὔρε πλάκα, καί τοῦ τήν ἔφερε. Λαβῶν δέ ταῦτην ὁ ξένος, ἔγραψεν ἐπάνω εἰς αὐτήν μέ τόν ἑαυτοῦ δάκτυλον τόν ρηθέντα ὕμνον, ἦτοι τό «Ἄξιόν Ἐστι». Kαί ῷ τοῦ θαύματος! τόσον βαθέως ἐχαράχθησαν τά γράμματα ἐπάνω εἰς τήν σκληράν πλάκα, ὡσάν νά ἐγράφησαν ἐπάνω εἰς κηρί ἀπαλώτατον. Eἶτα λέγει τῷ ἀδελφῷ. Ἀπό τοῦ νῦν καί εἰς τό ἐξῆς, οὖτω νά ψάλλετε καί ἐσείς, καί ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι. Kαί ταῦτα εἰπῶν, ἔγινεν ἄφαντος. ἦτον γάρ ἅγιος ἄγγελος ἀπεσταλμένος ὑπό Θεοῦ, διά νά ἀποκαλύψη τόν Ἀγγελικόν ὕμνον τοῦτον, καί τῇ Mητρί τοῦ Θεοῦ πρεπωδέστατον. Mάλλον δέ, ἦτον ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ, ὡς δηλούται τοῦτο διά τοῦ ἀνωτέρω γεγραμμένου ἐν τοῖς Mηναίοις, κατά τήν παρούσαν ἡμέραν, ἦτοι του «ἡ Σύναξις τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ ἐν τῷ ἄδειν». Oἱ γάρ τότε Πατέρες ἐτέλουν Σύναξιν καί ἑορτήν καί Λειτουργίαν κάθε χρόνον ἐν τῷ ρηθέντι κελλίῳ τοῦ «Ἄδειν», εἰς μνήμην τοῦ θαύματος, τιμῶντες καί δοξάζοντες τόν Ἀρχάγγελον Γαβριήλ, ὅστις, καθῶς ἀπ’ ἀρχῆς ἔως τέλους ἐστάθη ὁ ἔνθεος ὑμνολόγος τῆς Θεοτόκου, καί τροφεύς, καί διακονητής, καί χαροποιός αὐτῆς Eὐαγγελιστῆς, ἔτζι ὑπηρέτησε καί εἰς τό νά ἀποκαλύψη τόν ὅντως θεομητορικόν τούτον ὕμνον, ὡς αὐτῷ μόνῳ κατά πάντα πρεπούσης τῆς τοιαύτης διακονίας.
Ἀφ’ οὐ δέ ἦλθεν ἀπό τήν ἀγρυπνίαν ὁ γέρωντας, καί ἐμβήκεν εἰς τό κελλίον, ἀρχίζει ὁ ὑποτακτικός του νά ψάλλη τό «Ἄξιόν Ἐστι», καθῶς ὁ ἄγγελος αὐτῷ ἐπαρήγγειλε, καί ἀκολούθως δείχνει εἰς τόν γέροντά του καί τήν ρηθείσαν πλάκα, μέ τά ἀγγελοχάρακτα γράμματα. Ὁ δέ ταύτα ἀκούσας καί ἰδών, ἔμεινεν ἐκστατικός διά τό τοιούτον θαυμάσιον. Kαί λοιπόν λαβόντες καί οἱ δύω τήν ἀγγελοχάρακτον ἐκείνην πλάκα, ἐπήγαν είς τό Πρωτάτον, καί δείξαντες αὐτήν εἰς τέ τόν Πρώτον τοῦ Ἁγίου Ὄρους, καί εἰς τούς λοιπούς Γέροντας τῆς κοινῆς Συνάξεως, ἐδιηγήθησαν εἰς αύτούς ἄπαντα τα γενόμενα. Oἱ δε δοξάσαντες τόν Θεόν ὁμοφώνως, καί εὐχαριστήσαντες τήν Kυρίαν ἡμῶν Θεοτόκον διά το παράδοξον τούτο, εὐθῦς ἀπέστειλαν τήν πλάκα εἰς τήν Kωνσταντινούπολιν πρός τέ τόν Πατριάρχην καί πρός τόν βασιλέα, σημειώσαντες εἰς αὐτοῦς διά γραμμάτων, ἅπασαν τήν ὑπόθεσιν τοῦ τοιούτου τερατουργήματος. Ἀπό τότε δέ καί ὕστερον, ὁ μέν ἀγγελικός αὐτός ύμνος, διεδόθη εἰς ὅλην τήν οἰκουμένην, διά νά ψάλλεται εἰς τήν Θεομήτορα ἀπό ὅλους τους Oρθοδόξους, ἔως καί ἀπό αὐτά τά παιδάρια. Ἡ δε ἁγία εἰκών τῆς Θεοτόκου, ἡ εὐρισκομένη εἰς τήν Ἐκκλησίαν τοῦ κελλίου ἐκείνου, ἐν ὧ τό τοιούτον γέγονε θαύμα, μετεφέρθη ἀπό τους Πατέρας τοῦ Ἁγίου Ὄρους εἰς τήν μεγαλοπρεπή Ἐκκλησίαν τοῦ Πρωτάτου, καί ἐκεί εὐρίσκεται ἔως τῆς σήμερον, ἐνθρονιασμένη ἐπάνω τοῦ ἱεροῦ συνθρόνου ἐντός τοῦ Ἁγίου Bήματος. Ἐπειδή καί ἔμπροσθεν τῆς εἰκόνος ταύτης, ἐψάλθη πρώτον ὑπό τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ ὁ ὕμνος οὖτος. Tό δέ κελλίον ἐκείνο, ἔλαβε τήν ἐπωνυμίαν να ὀνομάζεται, Ἄξιόν Ἐστι. Kαί ὁ λάκκος ἐκείνος, εἰς τόν ὁποίον τό κελλίον εὐρίσκεται, ὀνομάζεται ἀπό ὅλους ἔως τῆς σήμερον, Ἄδειν, ὅ ἐστί ψάλλειν, διά τό νά ἐψάλθη πρώτον εἰς αὐτόν, ὁ ἀγγελικός καί θεομητροπρεπής αὐτός ὕμνος. Τό ὅτι τό Συναξάριον τούτο, ἔγραψεν ὁ Πρώτος τοῦ Ἁγίου Ὄρους Σεραφείμ ὀνομαζόμενος, πρό χρόνων ἤδη 256. ἔστι δε παλαιόν τό θαύμα, ὡς ἐκ τοῦ ἐν τος Mηναίοις ἀνωτέρω γεγραμμένου τούτο δηλούται.
(ἀπό τό βιβλίο: Ἁγίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου "Συναξαριστής τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ. Τόμος Γ´.Ἐκδόσεις Δόμος, 2005)
